Trong hành trình làm việc với rất nhiều nhà lãnh đạo, chuyên gia và những người làm nghề sâu trong lĩnh vực con người, tôi thường gặp một nghịch lý quen thuộc. Có những người rất giỏi chuyên môn, rất tận tâm với từng ca, từng học viên, từng gia đình. Nhưng càng giỏi, họ càng… cô độc. Giá trị của họ chỉ lan tỏa trong phạm vi những người họ trực tiếp chạm tới. Khi họ dừng lại, mọi thứ cũng dừng theo.
Tôi gọi đó là “bẫy chuyên gia”.
Vấn đề không nằm ở năng lực.
Vấn đề nằm ở việc thiếu tư duy hệ thống và thiếu khả năng kiến tạo đội ngũ kế thừa.
Trong bối cảnh đó, hành trình của Nguyễn Hồng Ngọc cho tôi một góc nhìn rất khác. Chị không chọn trở thành một “ngôi sao” tâm lý độc lập, được ngưỡng mộ vì tài năng cá nhân. Chị chọn một con đường khó hơn rất nhiều: xây dựng một hệ sinh thái con người, nơi tri thức được nhân bản, đạo đức được chuẩn hóa và giá trị tiếp tục sống ngay cả khi người sáng lập không còn trực tiếp hiện diện.
Bài viết này là những gì tôi quan sát, chiêm nghiệm và kết nối lại từ hành trình đó – dành cho những ai đang làm trong giáo dục, tâm lý, đào tạo và phát triển con người, đặc biệt là những người phụ nữ chọn đi con đường bền vững thay vì hào quang ngắn hạn.
1. Khi giỏi chuyên môn vẫn chưa đủ để tạo ảnh hưởng dài hạn
Trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục và tâm lý, chúng ta rất dễ rơi vào một niềm tin ngầm:
“Chỉ cần mình đủ giỏi, giá trị sẽ tự lan tỏa.”
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Một chuyên gia có thể chữa lành cho hàng trăm người trong đời mình.
Nhưng một hệ thống đúng có thể bảo vệ và nâng đỡ hàng chục nghìn gia đình qua nhiều thế hệ.
Nguyễn Hồng Ngọc nhìn thấy rất sớm giới hạn của việc làm nghề đơn lẻ. Chị hiểu rằng nếu mọi giá trị đều phụ thuộc vào một cá nhân, thì đó là một cấu trúc mong manh. Đặc biệt trong lĩnh vực tâm lý – giáo dục, nơi mỗi sai lệch nhỏ cũng có thể để lại hệ quả dài hạn cho trẻ em, gia đình và xã hội.
Chính nhận thức này khiến chị dịch chuyển vai trò của mình:
từ người làm tốt → sang người kiến tạo nền tảng để nhiều người làm đúng.
2. Từ “người hùng” sang “người kiến tạo”: một bước ngoặt tư duy
Rất nhiều người làm nghề giúp người khác có xu hướng trở thành “người hùng”:
- Trực tiếp giải quyết vấn đề.
- Trực tiếp chữa lành.
- Trực tiếp gánh trách nhiệm.
Nhưng “người hùng” thường rất mệt. Và khi họ mệt, hệ thống sụp đổ theo.
Nguyễn Hồng Ngọc không chọn con đường đó. Chị hiểu rằng một tổ chức bền vững không thể phụ thuộc vào sự hy sinh cá nhân của một người đứng đầu. Vì vậy, thay vì tiếp tục mở rộng ảnh hưởng bằng cách làm nhiều hơn, chị chọn cách thiết kế cấu trúc.
Ở đây, tôi thấy rất rõ một dạng tư duy lãnh đạo mà tôi gọi là “lãnh đạo kim cương”:
- Không chạy theo sự rực rỡ bề ngoài.
- Tập trung mài giũa lõi giá trị bên trong.
- Biến những tri thức trừu tượng thành hệ thống có thể vận hành.
Trong lĩnh vực tâm lý – giáo dục, đây là một lựa chọn rất can đảm. Bởi chuẩn hóa đồng nghĩa với việc phải đối diện với sự phức tạp, phản biện và cả những giới hạn của chính mình.
3. Chuẩn hóa – chìa khóa để nhân bản giá trị con người
Một trong những điều tôi đánh giá cao nhất ở Nguyễn Hồng Ngọc là sự kiên trì trong việc chuẩn hóa – điều mà rất nhiều người làm nghề xã hội học né tránh vì sợ “mất chất người”.
Nhưng chị nhìn chuẩn hóa theo một cách khác.
Không phải để máy móc hóa con người, mà để bảo vệ con người khỏi sự tùy tiện.
Từ những gì tôi quan sát, chị đã dành nhiều năm để:
- Đóng gói quy trình tư vấn tâm lý – giáo dục theo các bước rõ ràng.
- Xây dựng khung đào tạo chuyên gia theo từng cấp độ năng lực, không “nhảy cóc”.
- Thiết lập bộ tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp, làm ranh giới an toàn cho cả người làm nghề lẫn thân chủ.
Khi tri thức không còn nằm trong đầu một cá nhân, mà được chuyển hóa thành quy trình và tiêu chuẩn chung, giá trị mới có thể được nhân bản mà không bị méo mó.
Đây chính là nền móng để các văn phòng tư vấn tâm lý – giáo dục ở nhiều địa phương khác nhau vẫn giữ được chất lượng tương đồng, thay vì phụ thuộc vào “tay nghề” của từng người.
4. Lãnh đạo phục vụ: khi người đứng đầu chọn đứng sau
Trong thế giới kinh doanh, người ta nói nhiều đến quyền lực.
Trong giáo dục và tâm lý, quyền lực lại càng nhạy cảm hơn.
Nguyễn Hồng Ngọc chọn thực hành một triết lý rất khác: lãnh đạo phục vụ.
Chị không đào tạo để tạo ra những “bản sao” rập khuôn.
Chị đào tạo để mỗi người hiểu sâu bản chất nghề, hiểu giới hạn của mình và hiểu trách nhiệm xã hội đi kèm với chuyên môn.
Ở đây, điều được đặt lên hàng đầu không phải là kỹ thuật, mà là:
- Đạo đức nghề nghiệp.
- Năng lực lắng nghe.
- Khả năng tự soi chiếu và không lạm quyền chuyên môn.
Tôi từng thấy rất nhiều chuyên gia giỏi, nhưng không dám đào tạo người giỏi hơn mình vì sợ mất vị thế. Nguyễn Hồng Ngọc thì ngược lại. Chị hiểu rằng khi đội ngũ lớn lên, hệ sinh thái mới thực sự sống.
Đây là tư duy của một người làm lãnh đạo dài hạn: không tìm kiếm người theo sau, mà kiến tạo những người có thể dẫn dắt tiếp theo.
5. Giáo dục như một khoản đầu tư xã hội dài hạn
Một điều khiến tôi đặc biệt nể trọng là cách Nguyễn Hồng Ngọc nhìn giáo dục và tâm lý không phải như “chi phí”, mà như đầu tư xã hội.
- Đầu tư vào cha mẹ hôm nay để giảm khủng hoảng gia đình ngày mai.
- Đầu tư vào tâm lý trẻ em hôm nay để tạo nguồn nhân lực lành mạnh cho tương lai.
- Đầu tư vào phòng ngừa thay vì chỉ xử lý hậu quả.
Đây không phải là tư duy ngắn hạn của một người làm dịch vụ. Đây là tư duy hoạch định của một người từng nhìn con người ở quy mô lớn, hiểu rằng xã hội chỉ bền khi gốc rễ con người được chăm sóc đúng cách.
6. Di sản của người chọn đi đường xây nền
Nguyễn Hồng Ngọc không chọn đứng trên sân khấu như một ngôi sao rực rỡ. Chị chọn đứng phía sau, làm công việc thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng:
- Xây nền tảng tư duy cho phụ huynh.
- Xây nền tảng chuyên môn cho chuyên gia.
- Xây nền tảng nhân văn cho giáo dục tâm lý tại Việt Nam.
Ở góc nhìn của tôi, đây là dạng di sản rất hiếm. Nó không đo bằng số lượt theo dõi, không đo bằng sự nổi tiếng tức thì, mà đo bằng độ bền của những con người được nuôi dưỡng trong hệ sinh thái đó.
Kết luận: xã hội bền vững cần những người đi xây hệ thống con người
Câu chuyện của Nguyễn Hồng Ngọc cho tôi một niềm tin rất rõ:
Một xã hội không thiếu người giỏi.
Nhưng xã hội luôn thiếu những người đủ kiên nhẫn, đủ sâu sắc và đủ bao dung để xây hệ thống con người đúng đắn.
Trong thời đại mà ai cũng có thể trở thành “chuyên gia” trên mạng xã hội, lựa chọn đi con đường kiến tạo hệ sinh thái – thay vì đánh bóng cá nhân – là một lựa chọn đòi hỏi bản lĩnh rất lớn.
Và với tôi, đó chính là giá trị lớn nhất mà Nguyễn Hồng Ngọc để lại:
không phải hình ảnh của một người chữa lành xuất sắc, mà là nền móng để rất nhiều người khác có thể làm nghề tử tế, lâu dài và có trách nhiệm với xã hội.