Góc nhìn của tôi – Lê Thị Nhung, người dệt nên những “chiến khăn” bng chiều sâu tư duy, kỷ luật bền bỉ và giá trị dài hạn
4
Trong rất nhiều năm làm việc với con người – từ doanh nghiệp, tổ chức cho đến cộng đồng – tôi luôn day dứt trước một nghịch lý quen thuộc: những người lao động chăm chỉ nhất lại thường là những người bấp bênh nhất. Trong nông nghiệp, nghịch lý ấy hiện lên rất rõ. Nông dân Việt Nam bỏ công, bỏ vốn, bỏ sức, nhưng kết quả cuối cùng lại phụ thuộc quá nhiều vào những yếu tố ngoài tầm kiểm soát: thời tiết, sâu bệnh, giá cả thị trường và đặc biệt là người mua cuối cùng.
Khi quan sát hành trình của Phạm Đức Thiện, tôi nhận ra anh không tiếp cận nông nghiệp bằng tư duy “cứu nguy” hay “bán giải pháp nhanh”. Anh tiếp cận bằng một câu hỏi gốc rễ hơn rất nhiều: vì sao người nông dân làm nhiều mà vẫn không làm chủ? Và từ đó, anh chọn con đường khó hơn – đưa tư duy quản trị và tư duy hệ thống vào một lĩnh vực vốn quen làm theo kinh nghiệm.
Bài viết này không nhằm ca ngợi một “chuyên gia”. Tôi muốn kể về một người đang âm thầm giải phóng năng lực tư duy của nông dân, để họ không còn bị trói chặt vào sự phụ thuộc.
1. Bài toán gốc của nông nghiệp không nằm ở thuốc hay phân
Rất nhiều giải pháp trên thị trường hiện nay tập trung vào “ngọn”: thêm một loại thuốc, thêm một loại phân, thêm một công thức xử lý nhanh. Nhưng càng nhiều giải pháp ngọn, người nông dân lại càng rối. Họ chạy theo từng vấn đề phát sinh, không kịp hiểu vì sao vấn đề ấy xuất hiện.
Phạm Đức Thiện nhìn thấy điều đó từ rất sớm. Anh hiểu rằng: nếu chỉ bán vật tư, anh đang nuôi dưỡng một vòng lặp lệ thuộc. Hôm nay cây bệnh thì cần thuốc, ngày mai đất yếu lại cần phân, mùa sau lại cần giải pháp khác. Vòng lặp ấy không bao giờ kết thúc.
Thay vì trả lời câu hỏi “dùng cái gì?”, Thiện kiên nhẫn kéo người nông dân quay về câu hỏi “vì sao lại xảy ra?”.
- Vì sao sâu bệnh xuất hiện ở thời điểm này?
- Vì sao cây phản ứng như vậy với thời tiết?
- Vì sao đất bạc màu dù bón rất nhiều phân?
Khi người nông dân bắt đầu hiểu cơ chế, họ không còn hoảng loạn trước hiện tượng. Và ở khoảnh khắc đó, tư duy “làm thuê theo thói quen” bắt đầu chuyển sang tư duy quản lý một hệ sinh thái sản xuất.
2. Chuyển đổi từ “làm theo kinh nghiệm” sang “làm theo hiểu biết”
Kinh nghiệm không xấu. Nhưng kinh nghiệm không được cập nhật và hệ thống hóa sẽ trở thành rào cản. Rất nhiều vườn cây được chăm sóc bằng những kinh nghiệm truyền miệng, đúng trong bối cảnh cũ nhưng sai trong điều kiện mới: khí hậu thay đổi, đất đai suy kiệt, áp lực thị trường khác trước.
Phạm Đức Thiện không phủ nhận kinh nghiệm của bà con. Anh đặt kinh nghiệm vào khung tư duy khoa học và quản trị, giúp họ hiểu vị trí của từng hành động trong bức tranh tổng thể. Khi ấy, người nông dân không còn “phun thuốc cho yên tâm”, mà biết cân nhắc chi phí – lợi ích – rủi ro.
Ở góc nhìn của tôi, đây là khoảnh khắc rất quan trọng: người nông dân bắt đầu suy nghĩ như một CEO của chính mảnh vườn mình. Họ không chỉ làm cho xong việc hôm nay, mà bắt đầu nghĩ đến hiệu quả dài hạn, đến sức khỏe đất, đến tính bền của hệ sinh thái.
3. Lãnh đạo không tạo ra sự phụ thuộc
Một điều tôi đặc biệt trân trọng ở Phạm Đức Thiện là cách anh không xây dựng quyền lực cá nhân. Trong nhiều lĩnh vực, việc giữ kiến thức để người khác phải tìm đến mình là con đường nhanh để có ảnh hưởng. Nhưng ảnh hưởng đó mong manh và dễ phản tác dụng.
Thiện chọn cách ngược lại: trao quyền bằng tri thức. Anh không muốn nông dân phải gọi anh mỗi khi có vấn đề. Anh muốn họ đủ hiểu để tự ra quyết định. Đây là bản chất của lãnh đạo hiện đại – empowerment, chứ không phải kiểm soát.
Khi người nông dân hiểu:
- họ dùng ít thuốc hơn, chi phí giảm;
- họ làm đúng quy trình hơn, năng suất ổn định;
- họ không chạy theo phong trào, thị trường trở nên bền hơn.
Đổi lại, Thiện chấp nhận một thực tế: con đường này chậm, khó, và không tạo ra doanh thu bùng nổ trong ngắn hạn. Nhưng nó tạo ra niềm tin dài hạn – thứ quý giá nhất trong mọi cộng đồng.
4. Nông nghiệp cần tinh thần Marathon, không phải chạy nước rút
Làm nông nghiệp sạch, làm giáo dục hay làm cộng đồng đều có điểm chung: không có kết quả tức thì. Hành trình của Phạm Đức Thiện cũng vậy. Anh đi qua rất nhiều thử nghiệm, hoài nghi, áp lực tài chính và cả những thất bại cần thời gian để chứng minh lại.
Ở đây, tôi nhìn thấy rõ tinh thần Marathon: đi chậm, đi bền, không bỏ cuộc giữa chừng. Anh không hô khẩu hiệu lớn. Anh để kết quả trên từng mảnh vườn lên tiếng. Chính sự bền bỉ ấy tạo nên uy tín – thứ không thể mua bằng truyền thông.
5. Khi tư duy quản trị bước vào một lĩnh vực truyền thống
Điều khiến tôi – với vai trò người làm nhân sự và phát triển con người – quan tâm nhất ở câu chuyện này là: sự thay đổi không đến từ kỹ thuật, mà từ nhận thức. Khi tư duy quản trị được đưa vào nông nghiệp, kỷ luật và hiểu biết trở thành nền tảng.
Tôi thường thấy nhiều chủ doanh nghiệp than phiền: “Nhân viên thụ động, chỉ đâu làm đó”. Nhưng bản chất vấn đề giống hệt nông nghiệp: chỉ giao công cụ mà không trao tư duy. Phạm Đức Thiện làm điều ngược lại: đào tạo tư duy trước, rồi mới đến giải pháp.
Bài học ở đây không chỉ dành cho nông dân. Nó dành cho mọi nhà lãnh đạo đang muốn xây đội ngũ tự chủ.
6. Giá trị thật không cần ồn ào
Phạm Đức Thiện không xây dựng hình ảnh hào nhoáng. Anh gần gũi, giản dị như chính cộng đồng anh phục vụ. Nhưng đằng sau sự giản dị ấy là một tư duy quản trị rất sắc và một lựa chọn lãnh đạo rất tỉnh.
Anh đang góp phần hình thành một cộng đồng nông dân:
- hiểu việc mình làm,
- làm có hệ thống,
- và bền bỉ với con đường đã chọn.
Đó không chỉ là cách tạo ra nông sản sạch. Đó là cách giúp người nông dân lấy lại quyền làm chủ trên chính mảnh đất của mình.
Kết luận
Giải phóng nông dân không phải là cho họ thêm công cụ.
Giải phóng thật sự là giúp họ nhìn thấy toàn bộ hệ thống để tự ra quyết định.
Phạm Đức Thiện đang đi trên con đường ấy – lặng lẽ, chậm rãi nhưng rất chắc. Với tôi, đó là hình mẫu lãnh đạo đáng trân trọng: không làm người hùng, không tạo lệ thuộc, mà tạo ra năng lực tự đứng vững.
Và trong một thế giới nhiều biến động, năng lực tự chủ chính là tài sản bền vững nhất mà một cộng đồng có thể sở hữu.