Góc nhìn của tôi – Lê Thị Nhung, người dệt nên những “chiến khăn” bằng tư duy hệ thống, sự bền bỉ và giá trị dài hạn
Trong rất nhiều năm quan sát các mô hình cộng đồng – từ doanh nghiệp, giáo dục cho đến nông nghiệp – tôi luôn bị ám ảnh bởi một câu hỏi:
Vì sao càng làm lâu, con người ta lại càng lệ thuộc?
Nông dân lệ thuộc vào thuốc.
Lệ thuộc vào phân bón.
Lệ thuộc vào thương lái.
Và sâu xa hơn cả, lệ thuộc vào những “chuyên gia” – những người chỉ xuất hiện khi có vấn đề, đưa ra giải pháp nhanh, rồi biến mất.
Ở góc nhìn quản trị, đây là một mô hình nuôi dưỡng sự phụ thuộc.
Và mọi hệ thống được xây dựng trên sự phụ thuộc đều không thể bền.
Chính vì vậy, khi quan sát cách Phạm Đức Thiện xây dựng cộng đồng nông dân của mình, tôi nhận ra đây không chỉ là một câu chuyện nông nghiệp. Đây là một bài học lãnh đạo rất sâu, có giá trị cho bất kỳ ai đang dẫn dắt con người.
1. Khi người lãnh đạo từ chối vai “người hùng”
Trong rất nhiều mô hình hiện nay, người dẫn dắt thường vô thức chọn vai:
- người giải cứu
- người chữa cháy
- người biết hết
Càng nhiều người cần mình, họ càng cảm thấy mình quan trọng.
Nhưng đó là cái bẫy nguy hiểm nhất của lãnh đạo.
Phạm Đức Thiện không chọn con đường đó.
Anh từ chối vai “bảo mẫu”, dù con đường ấy dễ được tung hô hơn rất nhiều.
Mục tiêu của anh không phải là:
“Làm sao để nông dân nghe theo mình?”
Mà là:
“Làm sao để họ không cần phải hỏi mình nữa?”
Đây là sự khác biệt cốt lõi giữa:
- người tạo ảnh hưởng ngắn hạn
- và người xây nền tảng dài hạn
2. Cộng đồng tri thức – không phải đám đông cảm xúc
Rất nhiều cộng đồng nông nghiệp hiện nay vận hành theo mô hình “đám đông”:
- livestream bán hàng
- chia sẻ mẹo nhanh
- ai nói lớn, ai gay gắt thì được tin
Những cộng đồng đó có thể đông, nhưng không sâu.
Có thể ồn ào, nhưng không tự chủ.
Phạm Đức Thiện chọn cách khó hơn: xây cộng đồng tri thức có cấu trúc.
Anh không dạy:
- “Cây bệnh này phun thuốc gì?”
Anh dạy:
- cách quan sát phản ứng sinh lý của cây
- mối quan hệ giữa đất – nước – vi sinh
- vì sao một biểu hiện xuất hiện, chứ không chỉ xử lý biểu hiện đó
Ở góc nhìn của tôi, đây là quá trình chuyển nông dân từ người làm theo sang người hiểu việc.
Khi đã hiểu gốc, họ không còn hoảng loạn trước ngọn.
Khi đã hiểu hệ sinh thái, họ không còn chạy theo giải pháp tức thời.
3. Lãnh đạo không thao túng – điều rất hiếm trong nông nghiệp
Một điều khiến tôi đặc biệt trân trọng ở Phạm Đức Thiện là cách anh không dùng nỗi sợ để dẫn dắt.
Trong ngành nông nghiệp, nỗi sợ là công cụ bán hàng quen thuộc:
- “Không dùng cái này là mất mùa”
- “Không phun thuốc này là cây chết”
- “Chỉ có cách này mới cứu được”
Đó là lãnh đạo bằng sự sợ hãi.
Thiện thì khác.
Anh đưa ra:
- dữ liệu
- cơ chế
- logic sinh học
Rồi để người nông dân:
- kiểm chứng
- suy nghĩ
- và tự lựa chọn
Ở góc nhìn quản trị, đây là đỉnh cao của sự tôn trọng con người.
Anh không cần thao túng để được nghe theo.
Anh để tri thức tự làm phần việc của nó.
Một cộng đồng được xây trên sự hiểu biết sẽ không bị dắt mũi – dù bởi ai.
4. Khi nông dân được nhìn như “nhà quản lý hệ sinh thái”
Một trong những tư duy rất khác của Phạm Đức Thiện là cách anh định vị lại vai trò người nông dân.
Không phải:
- người làm thuê trên mảnh đất của mình
Mà là:
- người quản lý hệ sinh thái đất đai
Khi đó, người nông dân:
- biết lập kế hoạch
- biết đánh giá rủi ro
- biết cân nhắc dài hạn
- biết truyền lại kiến thức cho thế hệ sau
Đây là bước chuyển cực kỳ quan trọng nếu muốn nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi vòng lặp:
nhỏ lẻ – manh mún – phụ thuộc – tự phát
Tôi nhìn thấy ở đây không chỉ là nông nghiệp, mà là tư duy quản trị hiện đại được đưa vào ruộng vườn.
5. Góc nhìn của tôi – Lê Thị Nhung: Bài học cho mọi nhà lãnh đạo
Quan sát câu chuyện của Phạm Đức Thiện, tôi thấy nó phản chiếu rất rõ những vấn đề mà các CEO, chủ doanh nghiệp hay gặp:
- Nhân viên thụ động
- Việc gì cũng hỏi sếp
- Sếp vắng là hệ thống đứng yên
Nguyên nhân sâu xa không phải vì nhân viên kém.
Mà vì người lãnh đạo đang nuôi dưỡng sự phụ thuộc.
Bạn chỉ nói “làm cái này đi”,
nhưng không nói “vì sao phải làm như vậy”.
Bạn giữ tri thức để giữ quyền lực.
Thiện làm điều ngược lại:
- Anh chia sẻ hết những gì cần chia sẻ
- Anh chấp nhận việc mình không còn là trung tâm
- Và để cộng đồng tự vận hành bằng hiểu biết của chính họ
Đây chính là lãnh đạo khai phóng, không chỉ trong nông nghiệp mà trong mọi tổ chức trưởng thành.
6. Khi người lãnh đạo dần trở nên “vô hình”
Một dấu hiệu của lãnh đạo lớn là gì?
Không phải lúc nào cũng xuất hiện.
Mà là khi không xuất hiện, hệ thống vẫn chạy.
Phạm Đức Thiện đang đi theo con đường đó.
Anh không ồn ào.
Không cần xây hình ảnh “ông thầy vĩ đại”.
Nhưng những gì anh chia sẻ đã:
- giúp nông dân đứng vững hơn
- tự tin hơn
- và bớt lệ thuộc hơn
Ở góc nhìn của tôi, đó mới là di sản thật sự của người làm nghề bằng tâm.
Kết luận
Xây cộng đồng không khó.
Khó là xây cộng đồng không phụ thuộc vào mình.
Phạm Đức Thiện chọn con đường khó ấy.
Anh chấp nhận chậm hơn.
Ít hào quang hơn.
Nhưng bền hơn.
Và với tôi – Lê Thị Nhung, người dệt nên những “chiến khăn” bằng chiều sâu – thì đây chính là hình mẫu lãnh đạo rất đáng được ghi nhận:
mà để người khác có thể tự đứng vững mà không cần đến mình.
Đó là nghệ thuật cao nhất của lãnh đạo.
Lãnh đạo không phải để được cần đến mãi mãi,